Strategie postępowania z dzieckiem z nadpobudliwością psychoruchową

Bardzo wielu spośród małych pacjentów poradni to dzieci nadpobudliwe psychoruchowo, ze wzmożoną potrzebą ruchu, trudnościami w kontrolowaniu własnych reakcji, zaburzeniami koncentracji uwagi. Objawy te nie są winą dziecka, ani jego opiekunów, lecz wynikają ze specyfiki funkcjonowania,                    a stosowanie niewłaściwych metod wychowawczych może niestety te zachowania nasilać, dlatego tak ważne jest wdrożenie odpowiedniego postępowania.

Dziecko nadpobudliwe przejawia wiele zachowań, które nam przeszkadzają i które chcielibyśmy zmienić. Na początek należy uświadomić sobie, że objawy ADHD nie są winą dziecka, rodziców, ani nauczycieli,                        a zachowania, jakie ono prezentuje nie są jego świadomym i złośliwym działaniem, lecz wynikają ze specyfiki funkcjonowania (co nie znaczy jednak, że mogą być one wymówką na całe życie!). Po drugie objawy te trwają latami           i nie ma metod psychoterapeutycznych, które doprowadzą nagle do ich zniknięcia, koniecznym jest więc zaakceptowanie odmienności dziecka i dopiero na bazie tego podejmowanie odpowiednich działań zaradczych.

W związku z tym, że objawy nadpobudliwości psychoruchowej są niezależne od woli dziecka, podobnie jak dysfunkcja wzroku czy słuchu, dlatego nie jesteśmy w stanie sprawić, by dziecko przestało mieć problemy                         z nadruchliwością, impulsywnością, czy koncentracją uwagi. Możemy jednak - podobnie jak przy wadzie wzroku czy słuchu - „zaopatrzyć” go w odpowiednie „oprzyrządowanie”, czyli strategie ukierunkowane na radzenie sobie z tymi objawami i funkcjonowanie pomimo nich. Aby to zrobić musimy na długi,                   a nawet bardzo długi okres czasu zmienić otoczenie dziecka oraz sposób postępowania z nim samym, tak by miało ono szansę radzić sobie                            z codziennymi rzeczami i nauką, a także by zapobiec powikłaniom zespołu (niskiej samoocenie, zaburzeniom depresyjnym, zachowania, opozycyjno – buntowniczym itp.). Musimy wprowadzić w życie pewne strategie wychowawcze i konsekwentnie ich przestrzegać.

Oznacza to stworzenie dziecku zewnętrznej struktury: stałego harmonogramu dnia, dokładnego planowania czynności, które mają nastąpić, spójnych i jasnych reguł oraz oczekiwań w stosunku do niego, a także zrozumiałych dla dziecka i konsekwentnych strategii postępowania, a następnie ciągłe przypominanie mu o istniejących zasadach i konsekwencjach. Stały plan dnia, ciągłe przypominanie i rygorystyczne przestrzeganie obowiązujących reguł pomoże dziecku zapamiętać i skupić się nad tym, co należy zrobić i jak się zachować w danej sytuacji.

                            

Jakie zatem metody postępowania są polecane jako skuteczne w pracy z dzieckiem z ADHD?

Najogólniej można podzielić je na 3 grupy:

1.   Strategie ukierunkowane na radzenie sobie z objawami.

2.   Pochwały i praca z wykorzystaniem pozytywnej motywacji.

3.   Systemy zasad i konsekwencji.

1.1.      Strategie ukierunkowane na radzenie sobie z objawami.

Strategie te zawierają wskazówki, jak radzić sobie z głównymi objawami nadpobudliwości psychoruchowej u dziecka, a więc z nadruchliwością, nadmierną impulsywnością oraz zaburzeniami koncentracji uwagi

 

I.            Strategie radzenia sobie z nadmierną ruchliwością:

·         zaakceptowanie faktu, że dziecko musi się ruszać

·         stworzenie takich sytuacji, w których jego poruszanie się będzie jak najmniej przeszkadzać otoczeniu.

Co to oznacza w praktyce?

Należy wyznaczyć pewne granice dla nadruchliwości poprzez stworzenie obowiązujących zasad i ich przypominanie. Chodzi więc o to, aby ustalić jasno, jakie zachowania będziemy akceptować (np. wstawanie, wiercenie się podczas odrabiania lekcji, skakanie z krzesła na dywan) , a jakich nie (wychodzenie z pokoju podczas nauki, czy skakanie po stole) i powtarzać je wielokrotnie, kiedy zachodzi taka potrzeba.

Ponadto warto zadbać o zagospodarowanie i ukierunkowanie nadmiernej aktywności dziecka poprzez zapisanie go na zajęcia sportowe, umożliwienie jazdy na rowerze, gry w piłkę itp.

 

II.          Strategie radzenia sobie z nadmierną impulsywnością:

·         Przypominanie w odpowiednim momencie o istnieniu danej reguły –                  w formie graficznej (np. znaku „stop”) lub słownej (np. „zapukaj, zanim wejdziesz”)

·         Przewidywanie sytuacji, w których impulsywność dziecka może spowodować wystąpienie nieodpowiedniego, bądź niebezpiecznego zachowania (konieczne jest tutaj więc częste monitorowanie oraz analizowanie zachowań dziecka, aby móc ustalić sytuacje sprzyjające pojawieniu się danego zachowania) i ostrzeżenie dziecka poprzez przypomnienie obowiązującej zasady (np. „podczas przechodzenia przez jezdnię trzymasz mnie za rękę”)

·         Konsekwentne egzekwowanie ustalonych zasad – jakiekolwiek odstępstwo od reguły powoduje, że dziecko myśli, że tak będzie i następnym razem

·         Uczenie strategii doprowadzania rozpoczętych czynności do końca oraz odraczania spełnienia  innych zachcianek

·         Stosowanie krótkich, jasnych i jednoznacznych komunikatów w stosunku do dziecka, celem uniknięcia wciągania w dyskusje na temat sensowności takiego czy innego polecenia – można to uczynić poprzez spokojne powtórzenie polecenia

·         Zaakceptowanie i niezauważanie niektórych objawów, bowiem nie wszystkie i nie od razu można zmienić

 

III.       Strategie radzenia sobie z zaburzeniami koncentracji uwagi – można podzielić je na trzy grupy:

1.   Strategie mające na celu ograniczanie ilości bodźców docierających do dziecka podczas wykonywania przez nie zadania, a więc np.

·                 W domu - przygotowanie miejsca do odrabiania lekcji (puste biurko, odsunięte od okna, zamknięte półki, wyłączone radio, telewizor, przygotowane niezbędne przybory: zeszyt, książka, długopis itp.)

·                 W szkole – posadzenie dziecka w pierwszej ławce (ale nie przy oknie czy drzwiach), z dobrym i spokojnym uczniem

2.   Strategie pomagające selekcjonować odbierane bodźce

·                 Wskazywanie dziecku tych części zadania, które ma w danym momencie wykonać lub na które ma zwrócić uwagę

·                 Podkreślanie różnymi kolorami najważniejszych informacji

·                 Przedstawianie prezentowanych informacji w formie graficznej, wykresów itp.

3.   Strategie skracające czas i zakres zadań powierzonych do wykonania

·                 Dzielenie złożonych poleceń na pojedyncze

·                 Dzielenie zadań na mniejsze części, dostosowane do możliwości koncentracji uwagi przez dziecko

 

Warto przypomnieć jeszcze, jak należy wydać polecenia, aby były one skuteczne:

-    podejdź do dziecka,

-    zdobądź jego uwagę (np. dotknij jego ramienia, nawiąż kontakt wzrokowy),

-    sformułuj jednoznaczne, 2-3 wyrazowe polecenie,

-    poproś dziecko, by powtórzyło polecenie,

-    powtórz polecenie,

-    dopilnuj jego wykonania.

 

 

Opracowanie:

Agnieszka Treit (na podstawie książki A.Kołakowskiego, T.Wolańczyka i.in. „ADHD – Zespół nadpobudliwości psychoruchowej”)

 

Powrót